Noodbevoegdheden van de burgemeester

Bij ernstige wanordelijkheden, rampen of de vrees daarvoor kan de burgemeester noodbevoegdheden inzetten. Op grond van de artikelen 175 en 176 van de Gemeentewet kan de burgemeester een noodbevel of noodverordening uitvaardigen. Beide instrumenten zijn bedoeld voor de handhaving van de openbare orde of de beperking van gevaar, maar verschillen in toepassing en rechtsgevolgen.

Wanneer kunnen noodbevoegdheden worden ingezet?

De burgemeester kan een noodbevel of noodverordening uitvaardigen bij:

• oproerige bewegingen;
• andere ernstige wanordelijkheden;
• rampen;
• ernstige vrees voor het ontstaan van een van deze situaties.

Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij rellen rond een voetbalwedstrijd of evenement, de uitbraak van een besmettelijke ziekte of een situatie waarin extra veiligheidsmaatregelen noodzakelijk zijn.

Met een noodbevel of noodverordening kan de burgemeester onder voorwaarden afwijken van wettelijke bepalingen. Van de Grondwet en internationale verdragen kan niet worden afgeweken. Bij maatregelen die grondrechten beperken, zoals de vrijheid van meningsuiting of het recht op demonstratie, gelden aanvullende juridische eisen. Noodmaatregelen moeten daarom zorgvuldig worden gemotiveerd.

Het noodbevel

Een noodbevel is een beschikking en wordt gericht tot een specifieke persoon of een afgebakende groep. Het heeft een eenmalige en directe werking.

Voorbeelden zijn:

• een gebiedsverbod voor een persoon die herhaaldelijk vernielingen heeft gepleegd;
• een bevel om een bepaalde locatie onmiddellijk te verlaten.

Omdat een noodbevel een beschikking is, kunnen belanghebbenden bezwaar en beroep instellen. De bestuursrechter toetst het besluit over het algemeen terughoudend. Bij beperkingen van grondrechten kan de rechter indringender toetsen.

Een noodbevel kan ook een rol spelen in situaties waarin andere bevoegdheden geen uitkomst bieden. Lees bijvoorbeeld meer over de mogelijkheden bij explosies en beschietingen van woningen.

De noodverordening

Een noodverordening is een algemene regeling die geldt voor een onbepaald aantal personen en herhaaldelijk kan worden toegepast. De burgemeester bepaalt hoe de noodverordening wordt bekendgemaakt.

Voorbeelden zijn:

• een algemeen gebiedsverbod bij een uitbraak van vogelgriep;
• een verplichting om binnen te blijven vanwege de vondst van asbest.

De burgemeester moet de gemeenteraad, de commissaris van de Koning en het hoofd van het arrondissementsparket zo snel mogelijk informeren over de uitvaardiging van een noodverordening. De noodverordening vervalt als de gemeenteraad deze niet bekrachtigt in de eerstvolgende vergadering. In de praktijk kan een noodverordening al zijn ingetrokken voordat de gemeenteraad hierover vergadert.

Tegen een noodverordening staat, net als tegen reguliere verordeningen, geen bezwaar en beroep open.

Noodbevel of noodverordening?

Welk instrument passend is, hangt onder meer af van de situatie en de personen tot wie de maatregel zich richt:

• Noodbevel: gericht tot één of enkele specifieke personen, bijvoorbeeld bij een individueel gebiedsverbod.
• Noodverordening: gericht tot een onbepaald aantal personen, bijvoorbeeld alle personen in een gebied waar een noodsituatie bestaat.

Een situatie kan beginnen met een noodbevel en later aanleiding geven tot een noodverordening als de groep waarop de maatregel betrekking heeft groter wordt.

Meer over de verschillende bevoegdheden van de burgemeester leest u op de pagina Openbare orde en veiligheid.

Vragen of hulp nodig?

Twijfelt u over de inzet van een noodbevel of noodverordening? Wij adviseren over de keuze van de bevoegdheid, de motivering en de juridische toetsing van een besluit. Ook kunnen wij de burgemeester bijstaan in bezwaar- en beroepsprocedures.

Bel ons op 079 - 3631919 of stuur onze specialisten een e-mail.