Bestuurlijke sancties

Wanneer een particulier of bedrijf een overtreding begaat, kan het bestuursorgaan een bestuursrechtelijke sanctie opleggen. Dat kan bij overtreding van een wettelijk voorschrift, maar bijvoorbeeld ook wanneer een verplichting uit een beschikking of een voorschrift of beperking uit een vergunning niet wordt nageleefd.

Voorbeelden van bestuurlijke sancties zijn de last onder bestuursdwang, de last onder dwangsom en de bestuurlijke boete. Een sanctie kan ook bestaan uit het onthouden van een aanspraak, zoals het korten of beëindigen van een bijstands- of werkloosheidsuitkering wegens het niet naleven van de daaraan verbonden verplichtingen.

Bestuurlijke sancties worden onderverdeeld in herstelsancties en bestraffende sancties. Herstelsancties zijn gericht op het geheel of gedeeltelijk ongedaan maken van een overtreding, het voorkomen van herhaling of het beperken van de gevolgen. De belangrijkste herstelsancties zijn de last onder bestuursdwang en de last onder dwangsom.

Een bestraffende sanctie is bedoeld om de overtreder leed toe te voegen. De belangrijkste bestraffende sanctie is de bestuurlijke boete.

Last onder bestuursdwang

De last onder bestuursdwang is een herstelsanctie die de overtreder verplicht om een overtreding geheel of gedeeltelijk te herstellen. Gebeurt dit niet of niet op tijd? Dan mag het bestuursorgaan de last zelf uitvoeren.

De kosten van bestuursdwang komen in beginsel voor rekening van de overtreder, tenzij dit onredelijk zou zijn. Bijvoorbeeld wanneer de overtreder geen verwijt treft en het algemeen belang zodanig betrokken is dat de kosten redelijkerwijs niet geheel voor zijn rekening horen te komen. Lees meer over kostenverhaal bij bestuursdwang.

In spoedeisende gevallen kan bestuursdwang worden toegepast zonder voorafgaande last. Het bestuursorgaan moet in dat geval alsnog zo snel mogelijk een schriftelijk besluit nemen. Is de situatie zo urgent dat ook dit niet kan worden afgewacht? Dan kan bestuursdwang direct worden toegepast, met een schriftelijke beschikking achteraf.

Last onder dwangsom

Soms is bestuursdwang niet praktisch uitvoerbaar, bijvoorbeeld bij herhaalde overtredingen van geluids- of geurnormen. Bestuursdwang zou in zulke gevallen voortdurende bewaking vereisen. Ook kan bestuursdwang betekenen dat een bedrijf moet worden stilgelegd, terwijl een minder ingrijpende maatregel mogelijk is.

Wanneer een bestuursorgaan bevoegd is een last onder bestuursdwang op te leggen, kan het in plaats daarvan een last onder dwangsom opleggen. Bij niet-naleving van de last moet de overtreder dan een geldsom betalen. De overtreder kan dit voorkomen door de overtreding tijdig te beëindigen.

Is een dwangsom eenmaal verbeurd? Lees dan meer over de invordering van dwangsommen.

Bestuurlijke boete

Een bestuurlijke boete is een bestraffende sanctie en houdt een onvoorwaardelijke verplichting tot betaling van een geldsom in. Anders dan bij een last onder bestuursdwang of dwangsom kan de overtreder de boete niet voorkomen door alsnog aan de verplichtingen te voldoen. De bestuurlijke boete heeft immers een bestraffend karakter.

Een bestuurlijke boete kan zonder tussenkomst van het Openbaar Ministerie of de rechter worden opgelegd. De bevoegdheid hiertoe is in verschillende wetten vastgelegd, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden, gevaarlijke stoffen, privacy en voedselveiligheid.

Het proces begint met een onderzoek door het bestuursorgaan. Als een overtreding wordt vastgesteld, volgt een boeterapport. Op basis daarvan wordt eerst een voornemen tot het opleggen van een boete uitgebracht. De overtreder kan daarop reageren met een zienswijze. Vervolgens neemt het bestuursorgaan een besluit. Tegen de boete staan bezwaar, beroep en hoger beroep open.

Preventieve handhaving

In beginsel mag een sanctie pas worden opgelegd nadat een overtreding heeft plaatsgevonden. Toch kan een bestuursorgaan in bepaalde gevallen preventief handhaven, namelijk als een overtreding klaarblijkelijk dreigt. Het bestuursorgaan kan dan optreden voordat de overtreding daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Van preventieve handhaving is geen sprake wanneer een sanctie wordt opgelegd om herhaling van een eerdere overtreding te voorkomen. In dat geval is sprake van repressieve handhaving.

Advies en juridische ondersteuning

Welke sanctie past bij de overtreding en de omstandigheden? Onze juristen adviseren over de keuze en toepassing van handhavingsinstrumenten en ondersteunen bij het voorbereiden en opstellen van besluiten. Ook kunnen zij overheden vertegenwoordigen in bezwaar, beroep en hoger beroep.

Wilt u overleggen over een handhavingsvraagstuk? Bel ons op 079 - 3631919 of stuur onze specialisten een e-mail.