Staatssteun

De Europese staatssteunregels spelen een rol zodra een overheid een onderneming economisch voordeel biedt. Dat kan gaan om een subsidie, maar bijvoorbeeld ook om een lening, garantie of grondtransactie. Staatssteun is niet per definitie verboden, maar moet wel zorgvuldig worden beoordeeld.

Door de staatssteunregels in een vroeg stadium mee te nemen, kunt u bepalen welke juridische route mogelijk is. Handelen in strijd met deze regels kan vergaande gevolgen hebben, waaronder terugvordering van de steun en rente.

Wanneer is sprake van staatssteun?

De regels over staatssteun staan in de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Overheidssteun aan ondernemingen is in beginsel verboden, tenzij een uitzondering of vrijstelling geldt of de Europese Commissie de steun goedkeurt.

Een maatregel is staatssteun als aan alle voorwaarden van artikel 107 VWEU is voldaan. De maatregel:

• is aan de overheid toe te rekenen en wordt met staatsmiddelen gefinancierd;
• verschaft een economisch voordeel aan een onderneming;
• is selectief;
• vervalst de mededinging of dreigt deze te vervalsen;
• kan het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden.

Het is daarom belangrijk eerst te beoordelen of een maatregel aan deze voorwaarden voldoet. Daarbij speelt bijvoorbeeld ook de vraag of een transactie onder marktconforme voorwaarden plaatsvindt.

Uitzonderingen en vrijstellingen

Voldoet een maatregel aan de voorwaarden voor staatssteun? Dan moet worden beoordeeld via welke route de steun kan worden verleend. Niet iedere steunmaatregel hoeft afzonderlijk ter goedkeuring aan de Europese Commissie te worden voorgelegd.

Afhankelijk van de aard, omvang en sector van de steun kunnen bijvoorbeeld de volgende regelingen relevant zijn:

• De-minimissteun: steun die aan de voorwaarden van de de-minimisverordening voldoet.
• Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV): een vrijstelling voor verschillende categorieën steun, bijvoorbeeld voor onderzoek en ontwikkeling, milieubescherming, regionale ontwikkeling en kleine en middelgrote ondernemingen.
• Specifieke sectorvrijstellingen: voor onder meer de landbouw- en visserijsector gelden afzonderlijke regels.
• Diensten van algemeen economisch belang (DAEB): voor compensatie voor de uitvoering van een DAEB gelden specifieke staatssteunregels.

Welke route passend is, hangt af van de concrete maatregel en de omstandigheden.

Vragen over staatssteun

In de praktijk adviseren wij bijvoorbeeld over vragen als:

• Is sprake van staatssteun en hoe beoordelen we dat?
• Is een stichting of vereniging een onderneming in de zin van het staatssteunrecht?
• Moeten we een transactie toetsen op marktconformiteit en hoe onderbouwen we die?
• Kunnen we gebruikmaken van de de-minimisverordening of de AGVV?
• Kunnen verschillende vormen van steun worden gecombineerd?
• Is een DAEB-constructie mogelijk?
• Hoe verhouden staatssteun, subsidie en inkoop zich tot elkaar?
• Hoe beoordelen we staatssteun bij garanties, leningen of grondtransacties?
• Wat zijn de gevolgen als steun in strijd met de staatssteunregels is verleend?

Advies over staatssteun

Wij adviseren overheden bij het beoordelen en vormgeven van steunmaatregelen. Daarbij kijken we eerst of sprake is van staatssteun en vervolgens welke juridische route mogelijk is. Ook adviseren we over de besluitvorming, overeenkomsten en een eventuele aanmelding bij de Europese Commissie.

Heeft u een vraag over staatssteun? Bel 079 ‑ 3631919 of stuur ons een e-mail.