Raad van State verduidelijkt gebruik van voorrangsregels in omgevingsplan
De voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State maakt in een uitspraak van 18 maart 2026 duidelijk dat gemeenten voorrangsregels mogen opnemen in een omgevingsplan. Dat mag, zolang die regels niet zorgen voor rechtsonzekerheid. Tegelijk oordeelt de rechter dat een gemeenteraad zorgvuldig moet omgaan met individuele belangen bij het wijzigen van zo’n plan.
Wat speelde er?
Een pandeigenaar in Ouderkerk aan de Amstel wil zijn pand volledig als woning gebruiken. Dat mocht op basis van het oude bestemmingsplan. Maar de gemeenteraad besluit later dat woningen op de begane grond in het centrum niet meer zijn toegestaan. Zo wil de gemeente winkels behouden en het centrum levendig houden.
De eigenaar is dan al begonnen met een verbouwing. Hij stopt als een voorbereidingsbesluit de plannen tijdelijk blokkeert. Daarna maakt de gemeente het verbod definitief in het omgevingsplan. De eigenaar gaat in beroep.
Wat zegt de Afdeling?
De gemeenteraad toetst bij het nemen van een besluit tot wijziging van het omgevingsplan aan de evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Bij het nemen van zo’n besluit heeft de raad beleidsruimte en moet zij de betrokken belangen afwegen. De voorzieningenrechter kijkt of de gemeente het besluit zorgvuldig en volgens de regels heeft genomen.
Volgens de voorzieningenrechter gaat dat hier mis. De eigenaar heeft al vóór het besluit duidelijk gemaakt dat hij het pand als woning wil gebruiken en is daar ook al mee begonnen. Dat is concreet en belangrijk. De gemeenteraad had dit moeten meewegen, maar doet dat niet. Daarmee handelt de raad onzorgvuldig.
Belangrijke verduidelijking over voorrangsregels
De voorzieningenrechter grijpt deze zaak ook aan om iets anders uit te leggen. In een omgevingsplan kunnen oude en nieuwe regels naast elkaar bestaan. Soms botsen die met elkaar. Gemeenten kunnen dan een voorrangsregel opnemen. Zo’n regel bepaalt dat de nieuwe regels voorgaan als er strijd is.
Artikel 22.6, eerste lid, van de Omgevingswet zegt dat oude regels alleen helemaal mogen vervallen. Toch vindt de voorzieningenrechterrechter dat een voorrangsregel gewoon mag. Die schrapt de oude regels namelijk niet, maar bepaalt alleen welke regel voorrang krijgt. Er zit wel een grens aan. De regels moeten duidelijk blijven. Als een voorrangsregel tot rechtsonzekerheid leidt, mag het niet.
Wat betekent dit voor gemeenten?
Gemeenten krijgen hiermee ruimte om hun omgevingsplan stap voor stap aan te passen. Ze hoeven oude regels niet meteen volledig te schrappen. Maar ze moeten wel goed blijven opletten. De regels moeten helder zijn én besluiten moeten zorgvuldig worden voorbereid. Individuele situaties mogen daarbij niet over het hoofd worden gezien.