Actieve openbaarmaking

Actieve openbaarmaking maakt het handelen van de overheid inzichtelijk en controleerbaar. Burgers, organisaties en instellingen kunnen daardoor eenvoudiger beschikken over informatie over beleid, besluitvorming en uitvoering. Zij hoeven daarvoor niet eerst een Woo-verzoek in te dienen.

De Wet open overheid (Woo) kent twee vormen van actieve openbaarmaking: een algemene inspanningsverplichting en de verplichte openbaarmaking van specifieke categorieën informatie.

Algemene inspanningsverplichting

Artikel 3.1 Woo bepaalt dat bestuursorganen uit eigen beweging informatie openbaar maken als dit zonder onevenredige inspanning of kosten redelijkerwijs mogelijk is. Het gaat in ieder geval om informatie over beleid, waaronder de voorbereiding, uitvoering, naleving, handhaving en evaluatie daarvan.

Openbaarmaking blijft achterwege wanneer de uitzonderingsgronden uit de artikelen 5.1 en 5.2 Woo van toepassing zijn of met openbaarmaking geen redelijk belang wordt gediend. Bestuursorganen moeten daarom ook bij actieve openbaarmaking belangen zoals privacy, vertrouwelijkheid en de bescherming van bedrijfsgegevens zorgvuldig beoordelen.

Verplichte informatiecategorieën

Naast de algemene inspanningsverplichting noemt artikel 3.3 Woo zeventien categorieën die bestuursorganen verplicht actief openbaar moeten maken. Het gaat onder meer om wet- en regelgeving, organisatiegegevens, vergaderstukken, adviezen, convenanten, jaarplannen en jaarverslagen, Woo-verzoeken en -besluiten, onderzoeksrapporten, beschikkingen en klachtoordelen.

De verplichting wordt gefaseerd ingevoerd. De eerste tranche geldt sinds 1 november 2024 en omvat vijf informatiecategorieën. De overige categorieën zijn nog niet verplicht in werking getreden. In juni 2026 heeft het kabinet bekendgemaakt te streven naar verdere invoering in de tweede helft van 2027. De precieze planning moet nog worden vastgesteld.

Lees ook onze publicatie over de eerste fase van de verplichte actieve openbaarmaking.

Welke documenten vallen onder de verplichting?

Of een document verplicht actief openbaar moet worden gemaakt, hangt af van de omschrijving van de betreffende informatiecategorie. Concepten en interne correspondentie vallen niet zonder meer onder deze categorieën. Dat betekent niet dat deze documenten nooit openbaar worden: openbaarmaking kan bijvoorbeeld volgen uit de algemene inspanningsverplichting of uit een Woo-verzoek.

Ook bij verplichte actieve openbaarmaking gelden de uitzonderingsgronden uit de Woo. Wanneer belanghebbenden naar verwachting bedenkingen hebben tegen openbaarmaking, moet het bestuursorgaan hen in de gelegenheid stellen een zienswijze naar voren te brengen. Het bestuursorgaan deelt vervolgens mee welke documenten openbaar worden gemaakt en op welk moment dit gebeurt. Een belanghebbende kan tegen deze beslissing rechtsmiddelen instellen.

Advies over actieve openbaarmaking

Actieve openbaarmaking vraagt niet alleen om een juridische beoordeling, maar ook om duidelijke werkprocessen en een goede informatiehuishouding. Wij adviseren bestuursorganen over de reikwijdte van de verplichtingen, de toepassing van uitzonderingsgronden, zienswijzen van belanghebbenden en de inrichting van het openbaarmakingsproces.

Heeft u vragen over actieve openbaarmaking of de toepassing van de Wet open overheid? Neem dan gerust contact op met onze specialisten.